1980 నుండి 2026 వరకు: ప్రపంచ గతిని మార్చిన ప్రధాన యుద్ధాలు

గత నాలుగు దశాబ్దాలుగా ప్రపంచ చరిత్రలో ఎన్నో కీలక పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి. సాంకేతికంగా, ఆర్థికంగా ప్రపంచం ఎంత ఎదిగినా.. ఆధిపత్య పోరు, వనరుల దాహం, సరిహద్దు వివాదాల కారణంగా ఎన్నో దేశాలు భీకర యుద్ధాల బారిన పడ్డాయి. 1980 నుండి ఇప్పటి వరకు ప్రతి చిన్న ఘర్షణను ప్రస్తావించడం కష్టమైనప్పటికీ, ప్రపంచ ముఖచిత్రాన్ని మార్చేసిన అత్యంత ప్రధానమైన యుద్ధాల విశ్లేషణ ఇక్కడ చూద్దాం.

1. ఇరాన్ – ఇరాక్ యుద్ధం (1980 – 1988)
చమురు జలమార్గాలపై ఆధిపత్యం, ప్రాంతీయ రాజకీయాల నేపథ్యంతో మొదలైన ఈ యుద్ధం ఎనిమిదేళ్ల పాటు సాగి పది లక్షల మందికి పైగా ప్రాణాలను బలిగొంది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం నాటి కందకాల పోరాటాన్ని, రసాయన ఆయుధాల వాడకాన్ని ఈ యుద్ధం గుర్తుచేసింది.

2. సోవియట్ – ఆఫ్ఘన్ యుద్ధం (1979 – 1989)
ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని కమ్యూనిస్ట్ ప్రభుత్వాన్ని కాపాడేందుకు సోవియట్ యూనియన్ (రష్యా) తన బలగాలను దించింది. వీరికి వ్యతిరేకంగా పోరాడిన ముజాహిదీన్‌లకు అమెరికా మద్దతునిచ్చింది. పదేళ్ల పాటు సాగిన ఈ రక్తపాతం సోవియట్ యూనియన్ పతనానికి ఒక ముఖ్య కారణమైంది.

3. గల్ఫ్ యుద్ధం (1990 – 1991)
సద్దాం హుస్సేన్ నాయకత్వంలోని ఇరాక్, పొరుగున ఉన్న కువైట్‌ను ఆక్రమించడంతో ఈ యుద్ధం మొదలైంది. అమెరికా నేతృత్వంలోని సంకీర్ణ దళాలు ‘ఆపరేషన్ డెజర్ట్ స్టార్మ్’ ద్వారా కేవలం కొన్ని నెలల్లోనే ఇరాక్ దళాలను కువైట్ నుంచి తరిమికొట్టాయి.

4. యుగోస్లేవియా యుద్ధాలు (1991 – 2001)
యూరప్‌లో యుగోస్లేవియా దేశం విచ్ఛిన్నమవుతున్న సమయంలో జాతి, మతపరమైన విభేదాలతో దశాబ్ద కాలం పాటు భీకర అంతర్యుద్ధాలు జరిగాయి. బోస్నియా, కొసావో యుద్ధాలు ఇందులో ప్రధానమైనవి. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత యూరప్‌లో జరిగిన అతిపెద్ద ప్రాణనష్టం ఇదే.

5. ఆఫ్ఘనిస్తాన్ యుద్ధం (2001 – 2021)
2001 సెప్టెంబర్ 11న (9/11) అమెరికాపై జరిగిన ఉగ్రదాడి తర్వాత ఉగ్రవాదంపై పోరు (War on Terror) పేరిట అమెరికా ఈ యుద్ధం ప్రారంభించింది. అల్ ఖైదా, తాలిబన్ల అణిచివేత లక్ష్యంగా 20 ఏళ్ల పాటు సాగిన ఈ సుదీర్ఘ యుద్ధం, 2021లో అమెరికా బలగాల ఉపసంహరణ, తిరిగి తాలిబన్లు అధికారంలోకి రావడంతో ముగిసింది.

6. ఇరాక్ యుద్ధం (2003 – 2011)
సద్దాం హుస్సేన్ వద్ద సామూహిక విధ్వంసక ఆయుధాలు (WMDs) ఉన్నాయన్న ఆరోపణలతో అమెరికా, బ్రిటన్ దళాలు ఇరాక్‌పై దాడి చేశాయి. సద్దాం హుస్సేన్ పతనం, ఉరిశిక్ష అమలు జరిగినప్పటికీ, ఇరాక్‌లో సుదీర్ఘ కాలం పాటు అంతర్గత అశాంతి, ఐసిస్ (ISIS) ఆవిర్భావానికి ఈ యుద్ధం దారితీసింది.

7. సిరియా అంతర్యుద్ధం (2011 – ప్రస్తుతం)
అరబ్ వసంతం (Arab Spring) లో భాగంగా సిరియా అధ్యక్షుడు బషర్ అల్-అస్సాద్‌కి వ్యతిరేకంగా మొదలైన నిరసనలు, భయంకరమైన అంతర్యుద్ధంగా మారాయి. రష్యా, అమెరికా, టర్కీ వంటి దేశాల ప్రమేయంతో ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద శరణార్థుల సంక్షోభాన్ని సృష్టించింది.

8. రష్యా – ఉక్రెయిన్ యుద్ధం (2014, 2022 – ప్రస్తుతం)
2014లో ఉక్రెయిన్‌కు చెందిన క్రిమియాను రష్యా ఆక్రమించడంతో ఈ వివాదం మొదలైంది. ఫిబ్రవరి 2022లో రష్యా అధ్యక్షుడు పుతిన్ ఉక్రెయిన్‌పై పూర్తిస్థాయి సైనిక దాడికి దిగారు. ఆధునిక కాలంలో యూరప్‌లో జరుగుతున్న అత్యంత తీవ్రమైన యుద్ధం ఇది. ఈ యుద్ధం కారణంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆహార, ఇంధన సంక్షోభం ఏర్పడింది.

9. ఇజ్రాయెల్ – హమాస్ యుద్ధం & మధ్యప్రాచ్య ఉద్రిక్తతలు (2023 – 2026)
అక్టోబర్ 2023లో ఇజ్రాయెల్‌పై హమాస్ చేసిన ఆకస్మిక దాడితో గాజాలో భీకర యుద్ధం మొదలైంది. ఈ సంఘర్షణ క్రమంగా లెబనాన్‌లోని హిజ్బుల్లా, యెమెన్‌లోని హౌతీలు, మరియు ఇరాన్‌తో ప్రత్యక్ష ఘర్షణలకు దారితీసింది. తాజాగా 2026లో హార్ముజ్ జలసంధి మూసివేతపై ఇరాన్‌కు అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ జారీ చేసిన హెచ్చరికల వరకు ఈ ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.

ఈ దశాబ్దాల చరిత్ర చూస్తే, యుద్ధం ఏ సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపలేదని అర్థమవుతుంది. ప్రతి యుద్ధం వేలాది ప్రాణాలను, ఆర్థిక వ్యవస్థలను బలితీసుకుంటూనే ఉంది.

పశ్చిమాసియా (Middle East) అగ్నిగుండంగా మారుతోంది. దశాబ్దాలుగా ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ మధ్య కొనసాగుతున్న ‘ఛాయా యుద్ధం’ (Shadow War) ఇప్పుడు ప్రత్యక్ష సైనిక ఘర్షణగా రూపాంతరం చెందింది. ఈ పోరులో ఇజ్రాయెల్‌కు అండగా అమెరికా కూడా పూర్తి స్థాయిలో రంగంలోకి దిగడంతో మూడవ ప్రపంచ యుద్ధం (World War 3) ముప్పు పొంచి ఉందన్న ఆందోళనలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యక్తమవుతున్నాయి.

ఇజ్రాయెల్ – ఇరాన్ ప్రత్యక్ష దాడులు:
అక్టోబర్ 2023లో మొదలైన యుద్ధం కేవలం గాజాకే పరిమితం కాలేదు. ఇజ్రాయెల్ ఒకవైపు హమాస్‌ను ఎదుర్కొంటూనే, మరోవైపు ఇరాన్ మద్దతు ఉన్న హిజ్బుల్లా (లెబనాన్), హౌతీ (యెమెన్) వర్గాలపై ఉక్కుపాదం మోపుతోంది. ఈ క్రమంలో ఇరాన్‌కు చెందిన కీలక సైనిక కమాండర్లను మరియు ప్రాక్సీ లీడర్లను ఇజ్రాయెల్ లక్ష్యంగా చేసుకోవడం, దానికి ప్రతీకారంగా ఇరాన్ నేరుగా ఇజ్రాయెల్‌పై బాలిస్టిక్ క్షిపణులు, డ్రోన్లతో విరుచుకుపడటంతో పరిస్థితులు మునుపెన్నడూ లేనంతగా ఉద్రిక్తంగా మారాయి.

అమెరికా ప్రవేశం – ట్రంప్ హెచ్చరికల వెనుక ఆంతర్యం:
ఇజ్రాయెల్‌కు రక్షణ కవచంగా నిలవడంతో పాటు, మధ్యప్రాచ్యంలో తన ఆధిపత్యాన్ని, మిత్రదేశాలను కాపాడుకునేందుకు అమెరికా భారీ నౌకాదళాన్ని, యుద్ధ విమానాలను మోహరించింది. తాజాగా ఇరాన్ ‘హార్ముజ్ జలసంధి’ని మూసివేసి ప్రపంచ వాణిజ్యాన్ని, చమురు సరఫరాను అడ్డుకునే ప్రయత్నం చేయడంతో అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ తీవ్రస్థాయిలో విరుచుకుపడ్డారు. మంగళవారం లోపు జలసంధిని తెరవకపోతే ఇరాన్ “నరకం చూస్తుంది” అని ట్రంప్ ఇచ్చిన అల్టిమేటం ఈ ఘర్షణ తీవ్రతను, అమెరికా వ్యవహరిస్తున్న కఠిన వైఖరిని తెలియజేస్తోంది. ఇరాన్ అణ్వాయుధాలు (Nuclear Weapons) తయారు చేయకుండా అడ్డుకోవడం కూడా అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ప్రస్తుత వ్యూహాలలో ప్రధాన భాగం.

ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపై పెను ప్రభావం:

ఈ మూడు దేశాల మధ్య జరుగుతున్న ఈ ఆధిపత్య పోరు కేవలం ఆ ప్రాంతానికే పరిమితం కాదు, ప్రపంచానికి ప్రాణసంకటంగా మారింది. ప్రపంచ చమురు రవాణాలో దాదాపు 20 శాతం హార్ముజ్ జలసంధి గుండానే జరుగుతుంది. ఇక్కడ యుద్ధ వాతావరణం నెలకొంటే ముడి చమురు ధరలు ఆకాశాన్ని తాకుతాయి. ఇది భారతదేశం లాంటి దేశాలపై తీవ్ర ద్రవ్యోల్బణ (Inflation) భారాన్ని మోపుతుంది. నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు పెరిగి సామాన్యుల జీవితాలపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతుంది.

ఒకవైపు అస్తిత్వాన్ని కాపాడుకోవడానికి వెనక్కి తగ్గని ఇజ్రాయెల్.. మరోవైపు ప్రాంతీయ ఆధిపత్యం కోసం రగిలిపోతున్న ఇరాన్.. వీరికి తోడుగా రంగంలోకి దిగిన అగ్రరాజ్యం అమెరికా.. ఈ త్రయం మధ్య జరుగుతున్న యుద్ధం ఎటు దారితీస్తుందోనని ప్రపంచం ఊపిరి బిగబట్టి చూస్తోంది. దౌత్యపరమైన చర్చలు విఫలమైతే, ఇది మధ్యప్రాచ్య భౌగోళిక ముఖచిత్రాన్ని పూర్తిగా మార్చేయడమే కాకుండా, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను తీవ్ర మాంద్యంలోకి నెట్టే ప్రమాదం ఉంది.

మరిన్ని తాజా అంతర్జాతీయ వార్తలు, నిష్పాక్షికమైన విశ్లేషణల కోసం www.quickandhra.com ని ఫాలో అవుతూ ఉండండి.